การตั้งครรภ์นอกมดลูกเป็นภาวะที่ตัวอ่อนที่ได้รับการปฏิสนธิไปฝังตัวและเจริญเติบโตในตำแหน่งอื่นที่ไม่ใช่ภายในโพรงมดลูก ซึ่งโดยส่วนใหญ่ (ประมาณ 90%) มักจะเกิดขึ้นที่ท่อนำไข่ แต่ก็สามารถเกิดขึ้นได้ที่รังไข่ ปากมดลูก หรือในช่องท้องได้เช่นกัน ภาวะนี้ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางสูตินรีเวชที่อันตรายและอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและรักษาอย่างทันท่วงที
เนื่องจากตัวอ่อนไม่สามารถเจริญเติบโตได้อย่างสมบูรณ์ในตำแหน่งเหล่านี้ และอาจทำให้เกิดการฉีกขาดของอวัยวะและมีเลือดออกภายในได้ การตั้งครรภ์นอกมดลูกเป็นภาวะร้ายแรงที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ ซึ่งเกิดขึ้นเมื่อไข่ที่ได้รับการผสมพันธุ์ฝังตัวและเติบโตนอกโพรงมดลูก ตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุดของการตั้งครรภ์นอกมดลูกคือบริเวณท่อนำไข่ ดังนั้นจึงมักเรียกกันว่าการตั้งครรภ์แบบท่อนำไข่การทำความเข้าใจภาวะนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการวินิจฉัยและการรักษาในระยะเริ่มต้น
การตั้งครรภ์นอกมดลูกคืออะไร?
ในระหว่างตั้งครรภ์ปกติ ไข่ที่ได้รับการผสมพันธุ์แล้วจะเคลื่อนที่ผ่านท่อนำไข่และเกาะติดกับเยื่อบุโพรงมดลูก ในการตั้งครรภ์นอกมดลูก ไข่จะฝังตัวอยู่ภายนอกมดลูก โดยส่วนใหญ่มักอยู่ในท่อนำไข่ แต่ก็อาจเกิดขึ้นในรังไข่ ปากมดลูก หรือช่องท้องได้เช่นกัน น่าเสียดายที่การตั้งครรภ์ดังกล่าวไม่สามารถดำเนินไปได้ตามปกติ เนื่องจากไข่ที่ได้รับการผสมพันธุ์ไม่สามารถอยู่รอดได้ และเนื้อเยื่อที่เจริญเติบโตอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้
อาการที่ควรสังเกต:
อาการของการตั้งครรภ์นอกมดลูกในช่วงแรกอาจคล้ายกับการตั้งครรภ์ปกติทั่วไป เช่น:
ขาดประจำเดือน
อ่อนเพลีย คลื่นไส้อาเจียน
คัดเต้านม
ตรวจปัสสาวะพบว่าตั้งครรภ์ (ผลบวก)
แต่เมื่อการตั้งครรภ์นอกมดลูกเริ่มมีอาการผิดปกติที่รุนแรงขึ้น อาจพบอาการดังต่อไปนี้:
มีเลือดออกทางช่องคลอดผิดปกติ อาจเป็นสีน้ำตาล ชมพู หรือแดงสด และมักมีปริมาณน้อยกว่าประจำเดือน
ปวดท้องน้อย อุ้งเชิงกราน หรือปวดหลังส่วนล่าง โดยอาการปวดอาจเป็นข้างเดียว หรือปวดตลอดเวลาและปวดมากขึ้นเรื่อย ๆ
หน้ามืด เป็นลม วิงเวียนศีรษะ อาจเกิดจากภาวะเลือดออกภายในช่องท้อง
ปวดไหล่ (เป็นอาการที่พบได้น้อย แต่เป็นสัญญาณอันตรายเมื่อมีเลือดออกในช่องท้องไปกดทับเส้นประสาทบริเวณกะบังลม)
ปวดอย่างรุนแรงเฉียบพลัน หากท่อนำไข่แตก จะมีอาการปวดท้องอย่างรุนแรงเฉียบพลันร่วมกับการตกเลือดในช่องท้อง ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที
สาเหตุของการตั้งครรภ์นอกมดลูก:
การตั้งครรภ์นอกมดลูกมักเกิดจากการที่ท่อนำไข่มีความผิดปกติ ทำให้ไข่ที่ปฏิสนธิแล้วไม่สามารถเคลื่อนที่ไปฝังตัวในโพรงมดลูกได้ สาเหตุที่พบบ่อยได้แก่:
ท่อนำไข่ตีบตัน หรือมีพังผืดในท่อนำไข่: อาจเกิดจากการอักเสบติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน (PID) เช่น โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (หนองในแท้และเทียม), การผ่าตัดในช่องท้องหรืออุ้งเชิงกราน
ท่อนำไข่เสียหายจากโรคทางเพศสัมพันธ์
ท่อนำไข่มีรูปร่างผิดปกติตั้งแต่กำเนิด
การทำงานผิดปกติของเซลล์บุภายในท่อนำไข่ เช่น จากการสูบบุหรี่
ท่อนำไข่ถูกกดเบียดจากก้อนในอุ้งเชิงกราน
เคยมีประวัติการตั้งครรภ์นอกมดลูกมาก่อน
มีภาวะมีบุตรยาก และได้รับการกระตุ้นการตกไข่
การใส่ห่วงคุมกำเนิด (แม้ว่าจะป้องกันการตั้งครรภ์ในมดลูกได้ดี แต่หากตั้งครรภ์ก็จะเพิ่มความเสี่ยงของการตั้งครรภ์นอกมดลูก)
การวินิจฉัย:
แพทย์จะทำการวินิจฉัยโดย:
ซักประวัติและตรวจร่างกาย รวมถึงการตรวจภายใน
ตรวจเลือดหาฮอร์โมน HCG ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่บ่งบอกการตั้งครรภ์ และติดตามระดับฮอร์โมน
อัลตราซาวด์ผ่านทางช่องคลอด เพื่อดูตำแหน่งของถุงการตั้งครรภ์ หากไม่พบถุงการตั้งครรภ์ในมดลูกและมีอาการเข้าได้กับการตั้งครรภ์นอกมดลูก ก็จะช่วยยืนยันการวินิจฉัย
การรักษา:
วิธีการรักษามีหลายแนวทาง ขึ้นอยู่กับอายุครรภ์ ตำแหน่งของการตั้งครรภ์นอกมดลูก สภาวะของผู้ป่วย และดุลยพินิจของแพทย์:
การเฝ้าสังเกต (Expectant management): ในบางกรณีที่การตั้งครรภ์นอกมดลูกมีขนาดเล็กมาก และไม่มีภาวะแทรกซ้อน แพทย์อาจเฝ้าสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด
การรักษาด้วยยา (Medical management): มักใช้ยา Methotrexate ซึ่งเป็นยาที่ยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์ เพื่อให้ตัวอ่อนฝ่อไปเอง วิธีนี้เหมาะสำหรับกรณีที่ตรวจพบเร็ว ไม่มีภาวะแทรกซ้อน และอายุครรภ์ยังไม่มาก ต้องอยู่ภายใต้การดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิดและติดตามผลเลือดอย่างต่อเนื่อง
การผ่าตัด (Surgical management): เป็นวิธีที่พบบ่อยที่สุด โดยมีทั้งการผ่าตัดผ่านกล้อง (Laparoscopy) หรือการผ่าตัดเปิดหน้าท้อง (Laparotomy) เพื่อนำตัวอ่อนที่ฝังตัวนอกมดลูกออก อาจมีการตัดท่อนำไข่ส่วนที่มีปัญหาออก หรือซ่อมแซมท่อนำไข่แล้วแต่กรณี การผ่าตัดเป็นทางเลือกที่จำเป็นในกรณีที่ท่อนำไข่แตก มีเลือดออกมาก หรือการรักษาด้วยยาไม่ได้ผล
ภาวะแทรกซ้อน:
การตั้งครรภ์นอกมดลูกเป็นภาวะอันตรายที่มีภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากไม่ได้รับการรักษา:
ท่อนำไข่แตก: เป็นภาวะที่อันตรายที่สุด ทำให้มีเลือดออกในช่องท้องอย่างรุนแรง ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะช็อกและเสียชีวิตได้
ตกเลือดภายในช่องท้อง: เกิดจากการฉีกขาดของเส้นเลือดในบริเวณที่ตัวอ่อนฝังตัว
ความเสียหายต่ออวัยวะสืบพันธุ์: อาจทำให้เกิดพังผืดหรือความเสียหายต่อท่อนำไข่ ส่งผลให้มีบุตรยากในอนาคต หรือมีความเสี่ยงสูงที่จะตั้งครรภ์นอกมดลูกซ้ำอีก
ความเจ็บปวดรุนแรง
ภาวะช็อกจากการเสียเลือด
ข้อควรระวัง:
หากคุณผู้หญิงมีอาการตั้งครรภ์ และมีอาการปวดท้องน้อยร่วมกับมีเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด ควรไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้องและทันท่วงที เพราะการตั้งครรภ์นอกมดลูกเป็นภาวะที่ต้องการการดูแลทางการแพทย์อย่างเร่งด่วน
