โรคแผลในกระเพาะอาหารเป็นภาวะที่มีแผลเปิดเกิดขึ้นที่เยื่อบุภายในกระเพาะอาหาร หรือที่ลำไส้เล็กส่วนต้น (ส่วนแรกของลำไส้เล็ก) ซึ่งเป็นผลมาจากการที่กรดในกระเพาะอาหารและน้ำย่อยทำลายเยื่อบุที่ปกป้องทางเดินอาหาร ทำให้เกิดการอักเสบและเกิดแผลขึ้นมาภาวะที่เกิดแผลหรือการกร่อนของเยื่อบุทางเดินอาหารส่วนบน ได้แก่ กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็กส่วนต้น หรือหลอดอาหารส่วนล่าง
ซึ่งสัมผัสกับกรดและเอนไซม์ที่ช่วยย่อยอาหาร โดยแผลที่เกิดขึ้นอาจมีขนาดเล็กตื้น ไปจนถึงขนาดใหญ่และลึก ซึ่งอาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนร้ายแรงได้
อาการของโรคแผลในกระเพาะอาหาร:
อาการที่พบบ่อยได้แก่:
ปวดแสบ ปวดร้อน จุกเสียด แน่นท้อง: มักเกิดบริเวณลิ้นปี่ หรือท้องด้านซ้าย บางครั้งอาจปวดเมื่อท้องว่าง ระหว่างมื้ออาหาร ปวดกลางดึก หรือเวลาใดก็ได้ และอาการปวดมักเป็นๆ หายๆ
อาหารไม่ย่อย อิ่มเร็ว อึดอัดหลังรับประทานอาหาร
คลื่นไส้ อาเจียน
แสบร้อนกลางอก
อาการจากภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรง:
ถ่ายอุจจาระเป็นสีดำ หรือมีเลือดสดปน
อาเจียนเป็นสีดำ หรือสีแดง (บ่งบอกถึงเลือดออกในกระเพาะอาหาร)
อาการจากภาวะโลหิตจาง เช่น หน้ามืด เวียนหัว เหนื่อยง่าย เพลีย ไม่มีแรง
น้ำหนักลด รับประทานอาหารได้น้อยลง
ปวดท้องรุนแรงขึ้นมาเฉียบพลัน หน้าท้องแข็งและเจ็บ (อาจเกิดกระเพาะทะลุ)
สาเหตุของโรคแผลในกระเพาะอาหาร:
สาเหตุหลักๆ ของโรคแผลในกระเพาะอาหาร ได้แก่:
การติดเชื้อแบคทีเรีย Helicobacter pylori (H. pylori): เป็นสาเหตุหลักที่พบบ่อยที่สุด แบคทีเรียชนิดนี้ทำให้เกิดการอักเสบและทำลายเยื่อบุกระเพาะอาหาร
การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs): เช่น แอสไพริน ไอบูโพรเฟน หากใช้เป็นประจำหรือในปริมาณมาก อาจทำให้เยื่อบุกระเพาะอาหารระคายเคืองและเกิดแผลได้
ความเครียด: ความเครียดสามารถกระตุ้นให้ร่างกายสร้างกรดในกระเพาะอาหารมากขึ้น
พฤติกรรมการใช้ชีวิต:
การสูบบุหรี่: ทำให้เยื่อบุกระเพาะอ่อนแอ แผลหายช้า และกระตุ้นการหลั่งกรด
การดื่มแอลกอฮอล์: ทำให้เกิดการระคายเคืองและกัดกร่อนเยื่อบุกระเพาะอาหาร
การรับประทานอาหารรสจัด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด ของหมักดอง: กระตุ้นการระคายเคืองแผล
การรับประทานอาหารไม่ตรงเวลา ปล่อยให้ท้องว่างนาน
ภาวะอื่นๆ ที่พบได้ไม่บ่อยนัก: เช่น ภาวะ Zellinger-Ellison syndrome (มีการผลิตกรดมากผิดปกติ), มะเร็งกระเพาะอาหาร (ในบางกรณี)
การวินิจฉัยโรค:
แพทย์จะวินิจฉัยจากอาการ การซักประวัติ และอาจมีการตรวจเพิ่มเติม เช่น:
การส่องกล้องทางเดินอาหารส่วนต้น (Endoscopy): เป็นวิธีที่แม่นยำที่สุดในการตรวจดูแผลโดยตรง และสามารถตัดชิ้นเนื้อไปตรวจหาเชื้อ H. pylori หรือตรวจยืนยันว่าเป็นแผลชนิดไม่ใช่มะเร็ง
การตรวจหาเชื้อ H. pylori:
จากการตัดชิ้นเนื้อระหว่างการส่องกล้อง
การตรวจจากลมหายใจ (Urea Breath Test)
การตรวจเลือดเพื่อหาภูมิคุ้มกันจากการติดเชื้อ
การตรวจอุจจาระ
การรักษาโรคแผลในกระเพาะอาหาร:
การรักษาจะขึ้นอยู่กับสาเหตุและอาการ โดยทั่วไปประกอบด้วย:
การใช้ยา:
ยาลดกรด: ยาที่ช่วยลดการหลั่งกรดในกระเพาะอาหาร เช่น Proton Pump Inhibitors (PPIs) ซึ่งมีฤทธิ์ยับยั้งการผลิตกรดโดยตรง
ยาปฏิชีวนะ: หากมีการติดเชื้อ H. pylori จะต้องรับประทานยาปฏิชีวนะร่วมกับยาลดกรด เพื่อกำจัดเชื้อ ซึ่งมักต้องรับประทานต่อเนื่อง 1-2 สัปดาห์
ยารักษาแผลในกระเพาะอาหารอื่นๆ: เช่น ยาที่ช่วยเคลือบกระเพาะ
การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม:
รับประทานอาหารตรงเวลา เคี้ยวให้ละเอียด
หลีกเลี่ยงอาหารรสจัด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด ของหมักดอง ของมัน ของทอด
งดสูบบุหรี่ งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน
จัดการความเครียด พักผ่อนให้เพียงพอ
หลีกเลี่ยงการใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs โดยไม่จำเป็น หากจำเป็นต้องใช้ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร และอาจต้องรับประทานยาลดกรดควบคู่ไปด้วย
การป้องกันโรคแผลในกระเพาะอาหาร:
ล้างมือให้สะอาดก่อนรับประทานอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ เพื่อลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ H. pylori
รับประทานอาหารที่ปรุงสุก สะอาด และดื่มน้ำสะอาด
หลีกเลี่ยงการใช้ยาแก้ปวดแอสไพริน และยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) โดยไม่จำเป็น หรือใช้ตามคำแนะนำของแพทย์เท่านั้น
รับประทานอาหารตรงเวลาทุกมื้อ ไม่ควรปล่อยให้ท้องว่างเกิน 3 ชั่วโมง
หลีกเลี่ยงอาหารที่ระคายเคืองกระเพาะอาหาร เช่น รสจัด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด ของหมักดอง
ลดความเครียด และพักผ่อนให้เพียงพอ
งดสูบบุหรี่และงดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
หากมีอาการปวดท้องที่น่าสงสัยว่าเป็นโรคแผลในกระเพาะอาหาร โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากมีอาการรุนแรง หรือมีภาวะแทรกซ้อน เช่น ถ่ายเป็นเลือด อาเจียนเป็นเลือด ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้องและทันท่วงที เพราะหากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ เช่น เลือดออกในกระเพาะอาหาร กระเพาะอาหารทะลุ หรือแม้กระทั่งมะเร็งกระเพาะอาหารในบางกรณี
